Sažetak
U radu se analizira utjecaj ekstremnih ionosferskih poremećaja prouzročenih promjenama svemirskog vremena na vrijednosti ionosferskog kašnjenja signala za satelitsko određivanje položaja. Definira se pojam svemirskog vremena i parametri koji opisuju njegovo stanje. Opisuje se tvorba ionosferskih slojeva uslijed djelovanja svemirskog vremena, te definiraju parametri stanja ionosfere. Prikazuju se ionosferski modeli, koji povezuju parametre stanja ionosfere s parametrima stanja svemirskog vremena, te standardni model GPS ionosferskog kašnjenja. Identificiraju se ograničenja postojećih modela, posebno obzirom na stanje i dinamiku svemirskog vremena. Na konkretnom primjeru ekstremnih poremećaja svemirskog vremena i ionosfere tijekom listopada i studenog 2003. godine, analizira se utjecaj svemirskog vremena i ionosfere na vrijednosti ionosferskog kašnjenja GPS signala na području Republike Hrvatske. Vrijednosti GPS ionosferskog kašnjenja određuju se iz eksperimentalnih podataka prikupljenih na referentnoj stanici Osijek, Hrvatska. Promatra se dinamika GPS ionosferskog kašnjenja, te njena korelacija s dinamikom promjena svemirskog vremena i ionosfere. Rezultati analize koriste se za definiranje novog modela GPS ionosferskog kašnjenja, utemeljenog na praćenju dinamike GPS ionosferskog kašnjenja. Na kraju, predlaže se opći kompozitni model za određivanje vrijednosti GPS ionosferskog kašnjenja, koji uvažava regionalne posebnosti stanja ionosfere. Predloženi model primjenjiv je u svim uvjetima svemirskog vremena.
Ključne riječi
satelitsko određivanje položaja ionosfersko kašnjenje svemirsko vrijeme ionosferska oluja dinamika vremenskih nizova matematički model korekcija kompozitni model
